|
|
٭
سخن سردبیر / مرگ روی صفحه کاغذ اتفاق می افتد |
|
مرگ روی صفحه کاغذ اتفاق می افتد
رضا شبانکاره (سردبير ققنوس)
و روزی خواهند گفت
یکی بود و یکی نبود
یک شاعری بود
به نام بیژن جلالی
که شعر سفید می گفت
و حالا یادمان رفته
که او چه می گفت
و فقط یک سطر
یک کلمه یک حرف
از شعر او برای ما
باقی مانده است.
مجموعه شعر"دیدارها"/ بیژن جلالی
با درود به خوانندگان و همراهان صمیمی
ققنوس چهار، با یک سال و اندی تاخیر به حضور خوانندگان و ادب دوستان تقدیم می شود. این شماره ی ققنوس بر خلاف شماره های پیشین، به بررسی شاعر و نویسنده یی از دیار جنوب نپرداخته، بل به بهانه ی پاسداشت دهمین سالکوچ زنده یاد بیژن جلالی، شخصیت و آثار ادبی این شاعر ِ متفکر را مورد بررسی قرار داده است.
بیژن جلالی (1378-1306) از برجسته ترین و ماناترین شاعر کوتاه نویس و منثور معاصر است که از جایگاه خودویژه و منحصر به فردی در تاریخ شعری ایران برخوردارست.
رضا قنبری، در مقدمه ی آنتولوژی شعر کوتاه معاصر چنین تعریف و برداشتی از این گونه ی شعری به دست داده است:
(( شعر کوتاه، شعریست که وضعیت یا موقعیتی از جهان و زندگی انسان را ثبت و تصویر می کند. در این وضعیت یا موقعیت[یا شرایط] است که شاعر به مکاشفه و بررسی می پردازد و سعی در شناخت یک قسمت از پازل ِ هستی می کند.
خاستگاه شعر کوتاه را می توان وجه "اندیشه گی" و "تفکر" دانست. در واقع این نوع شعر، محصول فکر کردن ِ شاعر پیرامون مسایل محیط اطرافش، طبیعت، و ابر روایاتی مانند عشق، فقر، جنگ و مرگ، دلهره ها و کابوس های زندگی مدرن و مسایلی از قبیل نگره های ِ اخلاقی و معرفت شناختی است.
[...] مخاطب در شعر کوتاه به بررسی و مکاشفه وضعیتی می نشیند که در شعر دیده می شود، و بیش از فُرم اجرایی و ساختار شعر، با جهان معنایی آن [تفکر شعر] درگیر می شود.
به دلیل برجسته بودن عنصر ِ تفکر در شعر کوتاه و به واسطه این که این نوع شعر همواره به انسان و موقعیت های انسانی و جهان پیرامون او می پردازد؛ می توان شعر کوتاه را نزدیک ترین "گونه ی شعری" به مخاطب دانست. انسان محوری، تعهدی که در این نوع شعر به انسان و زندگی وجود دارد، ریز پردازی و جزیی نگریی [بررسی و ثبت یک وضعیت از کٌلیت ِ هستی]، سبب می شوند که شعر ِ کوتاه رابطه پایاپای فکری و عاطفی با مخاطب برقرار کند.
در هیچ گونه شعری، مثل شعر کوتاه، انسان، فلسفه و هستی شناسی حضور چشم گیری ندارد.))
پیش درآمد آنتولوژی شعر کوتاه معاصر/
به کوشش رضا قنبری/ انتشارات آوای کلار
و من فکر می کنم، این روایت گویی خود، حدیث نفس شعر جلالی ست، هر چند در آن کتاب به این شاعر، به عنوان شاخص ترین شاعر ِ کوتاه نویس معاصر نگریسته نشده است. درباره ی شاعرانگی جلالی از دهه ی چهل که اولین کتابش- روزها- درآمد، به لحاظ چهره ی متفاوت شاعرانگی اش، بسیاری شعرهای او را به رسمیت نشناختند، از جمله رضا براهنی و محمد زهری و البته کسانی چون نجف دریابندری، نادر نادرپور و فروغ فرخزاد از شعر او حمایت کردند.
شمس لنگرودی بر این اعتقاد است: ((... [جلالی] نه هم چون عده یی از شاعران شعر ِ منثور، هرگز به زبان ِ فخیم ِ نثر ِ قدیم گرایشی نشان داد، و نه هم چون عده یی دیگر به تخیل غریب؛ حال آن که به نظر می رسد با اندیشه ی ژرف و حس عمیقی که در بیشتر اشعار جلالی به چشم می خورد، اگر به ادبیت و ایجاز و ایهام و .... ریخت شعر توجه و علاقه یی می داشت، بی تردید امروز از شاعران رده ی اول شعر نو فارسی محسوب می شد. به ویژه که بعد از غلامحسین غریب، جلالی نخستین شاعر بود که زبانی یکدست به نثر داشت.)) (1)
هم چنین نجف دریابندری دریادداشت خود به بهانه ی انتشار "روزها" ی جلالی می نویسد: ((به نظر من روزها یک بار دیگر این مسئله ی قدیم را پیش می کشد که آیا ذات شعر، یعنی آنچه با آن شعر می شود و بی آن شعر نیست، همان چیزی ست که در اصطلاح جدید به "شکل" تعبیر می شود یا چیز دیگری ست که می تواند از این "شکل" مستقل و مستغنی باشد؟ [...] چنین به نظر می رسد که
شاعر می خواهد بگوید که شعر- یا لااقل نوعی از شعر- ورزش با کلمات و ساختن اشکال گوناگون از آنها نیست، بل که شعر نوعی برداشت با طرز برخورد مجال ور رفتن با کلمات را نیابد یا اصولن استعداد این کار را نداشته باشد. این امر به حیثیت او به عنوان شاعر لطمه یی نمی زند. مشکل آن است که شاعر نتواند در برخورد با جهان گفت و گویی را شروع کند، زیرا که در آن صورت اصولن شعری پدید نمی آید تا بتوان از کیفیت بیان آن سخن گفت. از این روست که ما وقتی کتاب روزها را در دست می گیریم بی اختیار بحث شعر را پیش می کشیم و از خوب و بد آن به عنوان شعر سخن می گوییم، حال آن که هیچ جای کتاب عنوان "شعر"ندارد. )) (2)
فروغ فرخزاد نیز در باب تفاوت شعر جلالی می گوید: "من در این زمینه- شعر شاعری که نیاز به داشتن وزن ندارد- فقط به دو نفر برخورد کردم که واقعن وقتی شعرشان را می خواندم حس می کردم که احتیاجی به وزن ندارم. یکی احمدرضا احمدی و یکی بیژن جلالی. می خواهم بگویم که "شعر حرف ها" خیلی قوی تر است..." (3)
به هر روی از دیرباز آثار جلالی از ان دست نبوده که بتوان آن را خنثا و بی توجه تلقی کرد. و می شود با سخن سیروس نوذری هم همراه شد که می گوید:
" حتا معرفی شعر او به وسیلهی فروغ و تایید شاعرانی چون نادرپور و نصرت رحمانی و یا تکذیب رضا براهنی از شعر او، تاثیر چشمگیری در شهرت و گسترش اشعار او نداشت. او هرگز با جریانات شعری نیامیخت و مصرانه از تنهایی ویژه خود در سراسر عمر حراست کرد و آن را با صمیمیت مثال زدنی در شعرش بازتابانید." (4)
بیشتر درونمایه های شعری جلالی پیرامون شعر، تنهایی، اندوه، مرگ، طبیعت و ... است و گاهن اشعار او را با سهراب سپهری مقایسه می کنند. بیشتر وجه تشخص یافتگی جلالی را می توان به کوتاه نویسی شعرها، مرگ اندیشی و در عین حال که از معنایی ژرف بهره مندست، در ساده گی و روانی روایت شده اند، دانست.
***
این نکته را هم اضافه نمایم، هفته نامه ی بیرمی در نظر داشت همزمان با سالکوچ این شاعر از دست شده، این پرونده ی ادبی را منتشر نماید، که به دلایل مشکلات فنی، این مهم اکنون اتفاق افتاد. این ویژه نامه دربردارنده ی مطالبی از کامیار عابدی، سیروس نوذری، جهانگیر هدایت، محمد بهارلو، مصیب صدیقی، علی رضا پنجه یی، رضا شبانکاره و اشعاری از شاعر (بیژن جلالی) است.
روزی همه خواهند دوید
و خواهند پرسید
او کجاست او کجاست
و جواب خواهد شد
او مرده است
او مرده است.
زنده یاد بیژن جلالی
پی نوشت ها:
1. تاریخ تحلیل شعر نو/ جلد سوم/ شمس لنگرودی/ صص 67-66
2. یادداشت نجف دریابندری برای نخستین بار در مجله ی سخن منتشر شد و پاره یی از آن در منبع شماره یک بازچاپ شده است.
3. در غروبی ابدی/ مجموعه آثار منثور، گفت و گو ها و نامه های فروغ فرخزاد/ به کوشش بهروز جلالی/ انتشارات مروارید ص 188
4. مقاله ی "نگاهی به جهان شاعرانه ی بیژن جلالی"/ سیروس نوذری/ در همین ویژه نامه روئیت می شود.
ایمیل سردبیر:
E_Mail: Shabankareh1362@gmail.com
|
|
چهارشنبه 14 بهمن 1388 - 12:49 - بازدید خبر: 291
دسته: ویژه نامه ی ققنوس - نظرات:
0 نظر |
|
|
